yoga và tôi

Rải rác đây đó từ 2008 tôi đã viết về yoga. Những bài viết dù cẩn trọng cũng không thể nói hết những điểm bí áo của nó. Ngay trong bài này cũng thế, tôi không hề có ý định xiển dương mãi lợi ích kỳ diệu yoga mang lại, mà chỉ muốn bạn nhìn yoga như một cách sống.

Tự thân tôi, con đường yoga cũng hình thành theo hướng ấy.

***

Tôi đến với yoga lần đầu vào năm 1998, theo giới thiệu của L., người mà năm sau đó trở thành vợ tôi. L. tập ở trung tâm yoga thuộc Viện Y Dược học Dân tộc chỗ bác sĩ Trương Thìn, người rất thân với tôi, nên tôi vào tập. Lúc đầu chỉ tập chơi chơi cho biết, cưỡi ngựa xem hoa. Lịch tập khá ngặt nghèo (sáng sớm) nên tôi theo không đều; vả lại năm 1998 tôi bận việc kinh khủng, nên chỉ duy trì những asanas cơ bản hàng ngày như một bài thể dục, giảm mệt mỏi và căng thẳng do công việc.

Từ 1999 đến 2003 tôi hầu như không tập, tất cả kỹ năng yoga nắm được chỉ là vài động tác dễ.

2004, tình cờ tôi gặp một vị thầy yoga trong tiệm cà phê. Thầy S. giờ vẫn là sư phụ duy nhất của tôi, tuy có một quãng thời gian gián đoạn liên lạc. Thầy đưa tôi về workshop riêng, hướng dẫn một số kỹ thuật trung cấp và mỗi lần sang Saigon, chúng tôi đều có những buổi luyện tập kỹ năng. Cũng chính thầy hướng tôi đến việc xem yoga như một cách tu thân, tu tâm. Mười hai năm qua, tôi lấy làm mừng là mình không bỏ một ngày yoga nào, có những đợt luyện căng thẳng mất ba giờ mỗi ngày, còn thì trung bình một giờ. Miên mật suốt 12 năm.

Yoga ở tầm cơ bản nhất, đúng là một phương pháp tập luyện để tăng cường sức khỏe thể chất, thải độc tố và giữ quân bình cho cơ thể. Nếu chỉ dừng ở mục đích ấy, chỉ cần duy trì một bài tập ngắn đều đặn mỗi ngày nửa giờ kèm theo chế độ dinh dưỡng yoga là đủ.

Tiến thêm một bậc, yoga trở thành một trường phái tu tập: tuân thủ nghiêm cẩn kỷ luật yoga, tiết dục, ăn uống đúng cách. Những bài tập thở và thiền quán đem lại lợi lạc cho tâm thức.

Cao hơn nữa, yoga là một lối sống. Lối sống ấy chủ trương hài hòa cá nhân với cộng đồng, với nhân quần, từ bi và hòa hợp với thiên nhiên.

Kinh nghiệm cá nhân tôi sau trên mười năm tu tập, thấy rằng mức độ căn bản nhất (vài động tác yoga mỗi ngày) cũng đủ làm cho một người hoạt động nghệ thuật đạt được sự quân bình và sức khỏe tốt, nhìn cuộc đời tươi sáng và bình tĩnh hơn nhiều.

Đừng vội đi vào các phong cách yoga phức tạp vốn cần thầy giỏi. Hãy đến với yoga theo cách dễ dàng nhất: dự các khóa yoga căn bản. Tuy là một môn phổ biến và được dạy đại trà ở các phòng gym, yoga lại ít được theo đuổi một cách nghiêm túc: nó chỉ dừng lại như một trong các môn gym nhẹ, tập xen kẽ với các kỹ thuật tăng cường sức khỏe khác. Tôi nghĩ tốt hơn, bạn nên đến các lớp chỉ dạy riêng yoga và xin tập Hatha yoga với một thầy có kinh nghiệm. Ở đó, bạn sẽ được tập các tư thế (asanas), cách thở, cách thiền định và được hướng dẫn chế độ ăn uống, vệ sinh cơ thể theo yoga.

Yoga không có điểm đến. Yoga là một phương cách sống, mà đã như vậy thì hẳn bạn phải quyết định theo nó suốt đời. Vì yoga không chỉ là những động tác gập người bẻ thân, mà còn có kiểm soát hơi thở (pranayama), khóa (bandha), ấn quyết (mudra), các phương pháp thanh lọc thân tâm. Tinh thần yoga là vẽ lại đồ hình năng lượng sao cho trùng khít với đồ hình giải phẫu và đồ hình tâm linh. Hãy hình dung ta có ba tờ giấy can mỏng, mỗi tờ vẽ một đồ hình; kỹ thuật yoga nhằm giúp ta xê dịch, cân ướm các tờ giấy can để những nét vẽ trên từng tờ trùng với những tờ khác. Ý nghĩa “hợp nhất” (“yoga” trong tiếng Phạn) là vậy.

Đến với yoga là xác định cho mình một lối sống khác. Lối sống này không hề bất thường hay kỳ bí. Nó là lối sống hợp tự nhiên nhất: bằng cách trở về bản thể nguyên sơ, bạn tìm thấy sự hài hòa trong ba bức đồ hình. Năng lượng chảy đến những nơi nó cần chảy; tâm trí phát triển theo cách nó nên phát triển—mục đích sau cùng là hòa hợp hoàn hảo với môi trường sống.

***

Cho người mới bắt đầu, hãy tập vừa sức, đừng cố gắng quá mức. Chú ý đến hơi thở ngay từ lần tập đầu tiên. Thở bình thường, sâu đều, không cố gắng nín hơi. Một đợt tập không quá hai mươi phút. Mỗi asana (tư thế) giữ lâu khoảng 4 hơi thở dài. Đây là 10 thế căn bản có hiệu quả sâu xa:

1. Tadasana (Thế núi)

Tư thế này giúp người tập học được cách giữ thẳng cột sống khi đứng. Đứng với hai gót chân cách nhau một chút. Gồng cứng cơ đùi và hơi xoay chân vào phía trong. Khi hít vào, hít bằng bụng rồi mới đến ngực, hơi nhấc vai lên. Khi thở ra, hạ vai rồi xẹp ngực rồi mới đến bụng thót vào. Tai, vai, hông nằm trên một đường thẳng.

2. Vrikshasana (Thế cái cây)

Tăng cường cảm nhận về trọng lực và cân bằng. Đứng thẳng, kéo bàn chân phải đặt lên đùi trái. Giữ cân bằng trên chân trái. Hít vào, giơ hai cánh tay lên cao quá đầu và hai bàn tay chắp lại. Hít thêm vào rồi thở ra chậm trong khi hạ tay và chân xuống. Đổi chân.

3. Adho Mukho Svanasana (Thế chó cúi đầu)

Mục đích kéo thẳng cột sống, làm mạnh gân chân, bổ sung máu lên não. Đầu tiên từ thế ngồi trên gót, vươn hai cánh tay tới trước trên thảm, cúi đầu xuống. Nâng hông lên từ từ đến mức cao nhất, nhấn gót chân mạnh xuống thảm.

4. Trikonasana (Thế tam giác)

Đứng dang rộng hai chân. Xoay bàn chân phải ra ngoài. Hít sâu vào và trong lúc thở ra, hạ cánh tay phải thấp xuống để bàn tay chạm đất. Cánh tay trái giơ lên cao. Giữ hông thẳng. Thân thể bẻ nghiêng theo mặt cắt đứng chứ không nhoài về trước hay rụt về sau. Đổi chân.

5. Kursiasana (Thế cái ghế)

Làm mạnh cơ bắp chân và cánh tay. Đứng thẳng, bàn chân cách nhau một chút. Vươn tay ra, hít sâu vào và gập đầu gối lại, hạ vùng chậu xuống như ngồi trên một chiếc ghế tưởng tượng. Lưng thẳng, bàn tay song song mặt đất.

6. Naukasana (Thế con tàu)

Tập cơ bụng và vai. Nằm trên thảm, hít sâu vào và trong lúc thở ra nâng ngực và bàn chân khỏi mặt thảm. Hai cánh tay vươn ra phía trước dọc theo bắp chân. Giữ tư thế đến khi cảm thấy co thắt ở bụng.

7. Bhujangasana (Thế rắn hổ mang)

Một trong những asanas quan trọng và nổi tiếng nhất. Nằm sấp trên thảm, hai bàn tay sau vai. Nhấc người từ phần eo trở lên, hít vào. Trọng lượng đặt lên hai bàn tay, đầu ngửa ra sau.

8. Paschimottanasana (Thế gập thân)

Ngồi thẳng, hai chân thẳng trước mặt. Giơ hai cánh tay lên cao. Từ từ gập thân trên về trước, hai bàn tay ôm lấy hai bàn chân. Giữ chân thẳng không bị co lại. Hít thở chậm và sâu vài hơi. Chú ý đến sự giãn cột sống và gân chân.

9. Balasana (Thế hài nhi)

Ngồi trên gót, úp mặt cho trán đụng thảm. Hai cánh tay xuôi về sau. Ngực gập vào đùi. Hít thở đều và lắng nghe hơi thở.

10. Sukhasana (Thế ngồi thư giãn)

Ngồi xếp chân sát vào người (không cần kéo bàn chân ngửa như thế hoa sen). Giữ cột sống thẳng, hai bàn tay trên đầu gối, bắt ấn Jnana, thư giãn và thở sâu.