tiếng tây

Mỗi ngôn ngữ đều ẩn chứa những nội hàm tầng tầng lớp lớp. Chúng vượt lên chiều kích của ngữ nghĩa, khơi gợi trí tưởng tượng, nhảy đến những siêu liên kết, mở ra những chân trời khác lạ. Tiếng Tây đối với người Saigon có thêm (và dĩ nhiên mất đi) một số nội hàm chắc chắn khác với tiếng Tây vang lên ở trời Tây. Dưới trời mây Paris thì tiếng Tây là tiếng Tây. Dưới vòm lá Saigon, tiếng Pháp chuyên chở bao nhiêu là thương nhớ. Nó gợi ra hình ảnh những chuyến phà chiều L’amant, những tẩu thuốc phòng khách thượng lưu, những trang giấy úa vàng, những nơi chốn tình nhân, những bài tập đọc vỡ lòng. Nó cũng chở theo bánh croissant, café au lait thơm lựng mỗi buổi sáng nhiệt đới; nó nép vào bờ tường trường Lê Quý Đôn, Chasseloup-Laubat thuở nào. Nó dậy lên hương thơ Apollinaire, truyện Guy de Maupassant (rất ít khi nó khiến nhớ đến Proust vì chẳng người Saigon nào đủ thì giờ đọc Proust), tiếng hát Yves Montant và gương mặt nhăn nhó Serge Gainsbourg. Tiếng Tây ở xứ Đông Dương thật ít điểm chung với tiếng Tây bản xứ, như thể ta nghe tiếng Tạng chỉ nhớ mùi đàn hương và màu đỏ yên chi ấy vậy.

So với tiếng Anh (cũng là thứ tiếng bị tập nhiễm vào đời sống Việt), tiếng Tây nhiều nội hàm hơn. Tiếng Anh đơn thuần là thứ tiếng giao tiếp, trao đổi thông tin, nói và đọc thì cũng đọc và nói, không để lại dư âm. Ít khi tôi mơ một giấc mơ nói tiếng Anh, nhưng tiếng Pháp thì nhiều lần suốt nửa thế kỷ sống. Và mỗi khi lên Dalat hay sang Nam Vang, tiếng Tây lại hiện ra như một ám ảnh.

Ám ảnh những cô đầm váy xanh xếp li, tiếng nói ngân nga như hát, vần cuối cao vổng lên, môi tròn răng hở, hút thuốc như hun khói. Ám ảnh “Sous le ciel de Paris” mà khi Yves Montand mất, tôi đã âm thầm để tang. Ám ảnh bài học tiếng Tây đầu đời với cô Thanh cô Vân, tập đọc những trang Tân ước bìa đỏ chữ vàng. Ám ảnh chiếc pipe Thái Tuấn, ly rượu Trịnh Công Sơn, quyển sách Do Kh. bìa mềm in ở Pháp. Ám ảnh bài thơ Rimbaud nào tôi chép đi chép lại đến mòn tay. Và cả một niên thiếu nghe nhạc Tây mòn tai.

Et j’entends siffler le train…

Rưng rưng

rượu đỏ

tràn ly.