người sành điệu một thời

Của một thời quá vãng, dù chưa xa lắm, hình ảnh đẹp đẽ tiêu biểu cho lối sống thị dân hẳn là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Từ những năm cuối thập kỷ tám mươi của thế kỷ trước (nghe xa như một thời đại nào khác), tôi có dịp tiếp xúc với anh Sơn, thoạt đầu sơ giao sau đó thân tình. Anh Sơn, vào lúc ấy, đã ăn mặc rất khác, và đã gây được ảnh hưởng đến nhiều người trong giới nhạc. Bao giờ cũng là quần khakis màu nhạt, áo sơ mi cổ mềm in hoa hoặc màu xanh lá đậm (màu ưa thích của anh Sơn, nên những người em anh khi mở nhà hàng đã chọn màu này chủ đạo), áo thì dài tay xắn lửng, giày luôn là da lộn. Đó là những tháng ngày tôi có mặt ở Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Thành phố thường xuyên, và sáng nào cũng gặp anh. Lối ăn mặc ấy, tưởng là dễ theo, thật ra kén người và nếu tạo được một thứ “chữ ký” bằng trang phục, lại càng khó. Anh Sơn là người duy nhất mặc một lối nhất quán, qua bao nhiêu năm cho đến tận khi anh gần mất. Ba lô da khoác một bên vai, cũng là đặc trưng anh Sơn. Có dạo tôi chơi thân với Vĩnh Trinh và được nghe kể, anh Sơn rất khó tính vấn đề ăn mặc: chỉ vậy thôi đấy, mà bộ nào phải ra bộ ấy, vải áo bằng chất liệu gì (toan, vải gai, nỉ sọc, khakis) phải đi với quần nào, màu gì, dày mỏng dài ngắn ống rộng hẹp ra sao, và giày màu gì. Lối ăn mặc của người sành là làm mình chìm đi, chứ không phải nổi bật trong đám đông. Ăn mặc sao cho phải ngắm kỹ, để ý kỹ mới nhận ra sự tinh tế, ấy là biết ăn mặc. Thấy nhiều người bắt chước anh, nhưng phần không hợp tạng, phần chưa đủ hiểu biết về trang phục, nên không ai giống anh Sơn được.

Lúc còn khỏe, anh Sơn thường đến Hội trên chiếc Honda PC sơn vàng. Anh Phạm Trọng Cầu cũng có một chiếc, giữ màu xanh nguyên thủy. Xe vàng của anh Sơn nổi nhất trong hàng xe dựng ở sân Hội; chỉ riêng việc chọn cho mình một phương tiện di chuyển là PC đã được “độ” màu sơn, cũng cho thấy sành điệu. Hồi ấy tụi tôi, những người trẻ mới vào nghề, rất ngưỡng mộ cách ăn mặc, đi lại của anh. Tất nhiên ngay cả bây giờ, phong cách sống đó vẫn không lỗi mốt.

Ở nhà anh Sơn, trên tầng hai có một khoảng terrace rộng dùng làm chỗ tiếp khách. Ghế là ghế mây, tất cả sơn đen, chừa lại một chiếc sơn trắng là ghế anh Sơn ngồi. Đối xử trọng thị lắm, Vĩnh Trinh mới mời tôi ngồi vào ghế đó trong một bữa ăn trưa muộn. Anh Từ Huy có lần bảo tôi, ghế anh Sơn phân biệt bằng màu trắng không phải kỳ thị chủ khách, mà ngồi ghế ấy anh Sơn đẹp hơn. Tinh tế từ chỗ ngồi, ở vào cái thời chưa ai để ý gì đến chỗ ăn chỗ ở, quả thật anh Sơn sành, có hơi cầu kỳ và cầu toàn nữa.

Những nhạc phẩm của anh đều được thuê kẻ nhạc bởi Lê Ngô Tài (người có nét vẽ nốt nhạc và tuồng chữ đẹp nhất trước năm 75 ở Saigon) và sau này là Phạm Đăng Khương, in ấn chỉn chu, sắp chữ sương kính nghiêm cẩn, in trên loại giấy tốt. Chăm chút các ấn phẩm cũng là biểu hiện sành điệu, sành ở đây là biết cách sống đẹp, không phải xa hoa phù phiếm. Có thời tôi sưu tập gần đủ các nhạc tập của anh, không cuốn nào cẩu thả xấu xí. Nhiều cuốn đẹp sững sờ. Bạn có để ý cặp kính anh Sơn đeo không, – không phải chỉ có một cặp – tròn, gọng đồi mồi, đó là đồi mồi thật gia công bằng tay, không phải thứ nhựa giả đồi mồi các hiệu kính bây giờ làm. Tôi không thấy anh dùng bút máy nhiều, nhưng chắc là vẫn yêu bút. Bởi vì anh Sơn viết chữ đẹp, thuộc loại đẹp nổi tiếng trong giới nghệ sĩ, nên nhiều khi chính anh cho in thủ bút chữ và nhạc vào các ấn phẩm. Viết đẹp không phải tự nhiên mà được, phải luyện tập. Thi hào Vũ Hoàng Chương từng chăm chút chữ ký như thế nào, anh Sơn cũng vậy: tập viết, tập vẽ hình con cá (anh Sơn tuổi Song ngư), thử rất nhiều để chọn ra một cách viết đẹp nhất, sao cho mỗi trang giấy ghi chép trở thành những họa phẩm. Ấy là sành, rất sành. Là phong nhã.

À anh Sơn sành rượu, sành thuốc lá (mãi đến cuối đời anh mới bỏ hẳn). Rượu thì dường như chỉ Chivas Regal và thuốc dường như chỉ Benson & Hedges. Không chụp ảnh nhưng hiểu biết về nhiếp ảnh và đặc biệt yêu Leica.

Anh Sơn hầu như không ăn gì trong những bữa tiệc nghệ sĩ, ngay cả khi ở nhà hoặc ở tiệm của những người em. Tôi thấy anh chỉ uống. Nhưng anh Sơn, vào một bữa khuya giao thừa Tây 2001, đã bảo tôi rằng ăn bún bò đúng kiểu thì nên cho vào một thìa cơm nguội, đó là lối ăn của người Huế xưa, người sành. Rượu nào ly gì, sành đã đành; ăn bún bò đúng kiểu ra sao, thì mới càng đáng nể.

Của một thời quá vãng, người Saigon như anh Sơn đã hiếm. Giờ, chắc không tìm ra ai.

 

* Chân dung Trịnh Công Sơn sử dụng ở bài này do Dương Minh Long chụp