đường đi khó

“Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người ngại núi e sông.”

– Nguyễn Bá Học

“Anh biết B. không thiếu thốn gì, nên có tặng thì chỉ biết tặng phim thôi”, nhiếp ảnh gia Long Thành nói với tôi trong lần đầu gặp mặt ở Ciao Cafe Nguyễn Thiếp, mùa xuân 2012.

– Bài viết tặng anh Long Thành, bạn Dương Minh Long và gửi các bạn trẻ đang chụp máy ảnh phim

 

Đối với một người chụp ảnh, cái máy là cái đáng quý. Nhưng nó không quý bằng những khung phim họ chụp. Tôi có thể chỉ tần ngần vài ngày khi tủ máy bị mất trộm nhưng sẽ rơi vào một cơn giận dữ dai dẳng nếu cuộn phim của tôi bị lab làm xước hay tệ hơn, để thất lạc.

Tôi sẽ nói câu chuyện về chụp ảnh phim của mình với mong mỏi các bạn trẻ biết yêu và chăm chút cho máy, cho phim khi đã định theo đuổi đam mê phiền toái này chứ không chỉ như một trải nghiệm thoáng qua. Dù chưa thể là người hiểu biết NHẤT, tôi cũng vẫn là kẻ biết đến một ngưỡng đủ để nói chuyện, chứ chẳng phải phiếm đàm cho vui miệng.

Tùy hoàn cảnh, tùy cơ duyên, chiếc máy bạn sắm được (hay may mắn hơn, được tặng) có thể trị giá hai triệu hoặc bốn mươi triệu nhưng chuyện đắt rẻ chưa phải là điều đáng bàn đầu tiên. Bạn chỉ cần lưu ý giữ gìn máy, đem đi bảo trì định kỳ để giảm thiểu bụi bám làm trầy xước ống kính, để khỏi hỏng hóc cần lên phim hay cò bấm, để tránh rủi ro hở lưng máy hay tuột phim. Chiếc máy theo tôi vào những ngày đầu chụp chân dung chỉ là chiếc Nikon FE bình thường với một ống kính 50mm f/1.4 Ai-S mà Long bạn tôi dẫn đi mua. Cho đến khi nó bị mất, nó đã chụp trên 1000 cuộn phim (từ 1996 đến 2007) và đã đem bảo trì khoảng ba lần.

Phim thời tôi mới chụp mua dễ dàng ngoài Nguyễn Huệ, mỗi lần mua từng hộp lớn 5 cuộn. Giờ thì bạn có thể đặt mua Amazon hoặc nhờ người quen đem về. Hồi xưa nhà tôi chưa có tủ lạnh lưu trữ nên chụp hết lại mua, bảo đảm phim còn date (sự ngốc nghếch nhất theo tôi là chụp phim quá date). Đồng thời với việc mua phim, bạn cần sắm một chồng giấy bóng Film Reservers hiệu Print File với nhiều kích cỡ dành cho phim 135, 120… Mỗi tờ giấy đều có ba lỗ ở mép trái để bạn xếp vào các bìa folder tiêu chuẩn văn phòng. Có nhiều cách đánh số thư mục (bạn tham khảo thêm kỹ thuật biên tập thư mục thống kê của ngành thư viện), băng giấy dán trên mỗi trang lưu trữ phim sẽ chỉ đến một dữ liệu trên Excel để sau này bạn chỉ cần tra cứu trên Excel theo ngày tháng hay theo tên chủ đề (chẳng hạn Dalat Mùa Dã Quỳ 2002, Phố Đi Bộ, Lá Cây, Con Mắt…) sẽ biết mình cất cuộn phim trong folder nào. Kỹ lưỡng hơn, mỗi cuộn phim nên được dập một contact sheet cất cùng nơi, sát bên, trên đó bạn dùng bút dạ đánh dấu những khuôn hình tốt. Thời nay lab đảm trách việc scan cả cuộn phim rồi gửi files cho bạn, nhưng nó chỉ tiện cho việc chia sẻ trên mạng xã hội chứ không dùng được cho in ấn nghiêm túc. Đằng nào thì muốn có ảnh in, bạn vẫn phải đem phim của mình đã được đánh dấu đến lab chuyên nghiệp mà (và cầu chúc bạn không bị lab làm trầy hay đánh mất tác phẩm!)

Nếu chụp phim màu, bạn buộc phải lệ thuộc vào lab tráng. Chụp đen trắng, cần học tự tráng. Kỹ thuật tráng đơn giản vô cùng, giờ đã có YouTube dạy, thời tôi phải đi mua sách về tự học và đến một lab quen (78 Nguyễn Huệ) xin thuê thuốc, dụng cụ để tráng lấy phim mình.

Những người mới chụp không sớm thì muộn sẽ phải gặp các sự cố: tuột đầu phim, đứt phim, hở nắp lưng lọt sáng, quên mở nắp ống kính (máy RF), lấy nét sai toàn bộ, đo sáng sai, mua nhầm phim dỏm, lab tráng thuốc dỏm, mất phim gửi tráng, rơi máy, hóc cò bấm. Các tai nạn ấy không thể tránh vì không tránh được. Kệ, cái khó mới ló cái khôn, rồi ta sẽ học được bài học cẩn trọng hơn.

Còn chụp gì, thì tôi không có ý kiến. Mỗi người mỗi sở thích, và hãy để họ làm theo ý họ, có vậy họ mới vui. Chơi máy Lomo hay Polaroid, máy phản xạ gương lật hay RF cũng là lựa chọn cá nhân. Tuy nhiên, cần nhắc thêm chút cho các bạn trẻ rằng ảnh xem trên màn hình (bản quét thành file mà bạn nhận được miễn phí sau khi tráng) rất khác so với ảnh được in phóng trên giấy ảnh. Thế nên việc nên làm là thi thoảng, nên chọn ra một ít ảnh ưng ý để in ra giấy đàng hoàng. Ngay các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp cũng làm như thế.

Phim đã tráng và cất trong bao lưu trữ phải được đặt trong tủ chống ẩm. Ở điều kiện phòng, khí hậu xứ mình làm phim lên mốc rất nhanh, những vệt mốc lan ra khó lau sạch và nó sẽ là vấn đề nghiêm trọng nếu sau này bạn muốn phóng ra giấy.

Còn việc số hóa chuyên nghiệp—tức quét phim vừa tráng xong bằng scanner trống từ (drum scanner)—thì thiết nghĩ ngoài khả năng của hầu hết chúng ta.

Chúc các bạn giữ được niềm đam mê và có ảnh tốt.